Tam 120 Yıl Önce Akdeniz'de Bulunan 'Tarihin İlk Bilgisayarı'

Bilgisayarların binlerce yıllık düşünsel ve 2000 yılı aşkın fiziksel tarihe sahip olduklarını söyleyebiliriz. Sonuç olarak insanlık, bilginin peşindeki hiç bitmeyen koşusunda ipi asla göğüsleyemeyecek. Ancak bilgisayarlar, bu süreçte sadece daha hızlı adımlar atılmasını sağlayacak. Böyle düşünce "bilgisayar" kelimesi ne çok şeyi tanımlıyor değil mi?

Aslında bilgisayar, temel olarak hesap yaparken işimizi kolaylaştıran tüm cihazlar için kullanılan bir tanım. 1901'de Girit ve Mora arasındaki Çuha Adası'nın yakınlarında keşfedilen antik bilgisayar Antikythera gibi... Tabii 1901 yılında böyle bir kalıntıyı anlamak için yeterli teknik ve teknolojiye sahip değildik. Gizemli nesne, bütünüyle su altında olduğu için zamanla çürümüş ve aşınmış haldeydi.

Bundan 120 yıl önce, Akdeniz'de bulunan ilk bilgisayar "Antikythera":

Bilim insanları, Antikythera mekanizmasının astronomik olaylar ve gök cisimlerinin konumları hakkında daha net tahminlerde bulunmak amacıyla yapıldığını düşünüyorlar. Yine de hâlâ net bir şekilde amacı tespit edilebilmiş değil. Mekanizma, gök cisimlerinin konum bilgilerini; M.Ö. 205 yılına kadar doğru şekilde gösterebiliyor.

Peki asırlar boyunca su altında kalan bu sistemin ne işe yaradığı konusunda nasıl çıkarımda bulunabildik? Sisteme anlam vermek için hangi teknolojilerden faydalandık? Daha da önemlisi bugüne kadar Antikythera hakkında ulaşılmış en tuhaf detaylar neler? Gelin hep birlikte daha yakından bakalım.

Antikythera, temel olarak "analog bilgisayar" sınıfında yer alan sisteme sahip. Çürümemiş hali tahminlere göre şöyleydi:

Karmaşık yapısı, bilim insanlarına Helenistik dönem hakkında çok fazla ipucu veriyor. En nihayetinde, o dönem yaşayan toplumların uzaya merak salmakla kalmayıp, otomasyon teknolojileri için çalıştıklarını da biliyoruz. Bu da bir diğer önemli detayı gözler önüne seriyor: Antik Yunan’da toplum, bilimle uğraşıp, teknoloji geliştirecek kadar refah bir düzende yaşıyordu. Neyse bu detay bir başka yazının konusu, bilgisayara dönelim...

Matematiksel hesaplamalarda da kullanıldığına dair şüpheler var. Bazı bulgulara göre Yunan astronomlar, bu cihaza sıklıkla başvuruyorlardı:

Fizikçi Derek de Solla Price, sistem hakkında en detaylı araştırmaları yapan bilim insanlarından birisiydi. Kendisinin tespitlerine göre Antikythera, M.Ö. 87 yılında üretilmişti. Yakaladığı en ilginç detay ise üretiminden kısa süre sonra kaybolduğuna dair kanıtlar sunmasıydı. Böyle bir sistem geliştirip, onu hangi nedenle kaybedersiniz ki?

1976’da işler tuhaflaşmaya başladı: Tahminleri doğrulayan kanıtlar bulundu:

Deniz subayı ve sinemacı Jacques Cousteau, 1976'da mekanizma ile aynı adı taşıyan Antikythera kalıntılarına dalış düzenledi. Bu dalışı sırasında M.Ö. 76 ve 67 yıllarına tarihlenen bazı sikkeler buldu. Yani bilgisayarın bulunduğu alanda, normalde karada olması gereken metal paralar da vardı. Yani bölgede hiç beklenmedik bir şey yaşanmış; sanki her şey istenmeden denizin dibini boylamıştı.